Ματαλών Ηλίας - Εβραίος θεσσαλονίκης ( Κλαίρη)

Ματαλών Ηλίας

Τραγουδάτε;

Ναι , όχι μόνο στο μπάνιο. Από μικρός , μου άρεζε πολύ η μουσική το τραγούδι και ξέρω καλά που οφείλεται. Το πήρα από τη μητέρα μου  και από μικρός με επιλέγαν  από χορωδίες, όταν ήταν για δοκιμαστικά . Τότε βέβαια δεν καταλάβαινα κ έλεγα τι ωραία να είχα ένα χάρισμα καλής φωνής , τώρα τελευταία σαν κάποιοι να μου λένε  ότι τραγουδάω καλά .

Ποιο τραγούδι θυμόσαστε από τα παιδικά σας χρόνια ; Ποιο ήταν το πρώτο τραγούδι που ξύπνησε τη μουσική μέσα σας;

Τα ακούσματα που είχαμε εμείς της μουσικής και του τραγουδιού  ήταν λίγο διαφορετικό από τα άλλα παιδιά . γιατί μεγαλώσαμε και σε ένα διαφορετικό περιβάλλον. Κρατώντας οι λίγοι που επέμειναν, μετά το ολοκαύτωμα της κοινότητας  μας , της εβραϊκής,  το ποίο με δυο λόγια 50-55.000 οδηγήθηκαν από εδώ , από το Μάρτιο του 43 μέχρι το Σεπτέμβριο του 44  στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και χάθηκαν . Χάθηκε το 96% , οπότε αυτοί που γύρισαν είτε ήταν στα στρατόπεδα , όπως οι γονείς της γυναίκας μου  ή κάποιοι άλλοι που κρύφτηκαν, όπως οι γονείς μου, αυτοί  κρατήσαν με πολύ μεγάλη δυσκολία  τις μουσικές και τις παραδόσεις με τις οποίες είχαν μεγαλώσει .  Τις οποίες δίδαξαν , μέχρι ένα μέρος , γιατί είχαμε μείνει τόσο λίγοι  και ήταν και η αφομοίωση  που ερχόταν με τα ακούσματα και μόνον.  Έτσι λοιπόν τα ακούσματα της μουσικής , τα δικά μας, ερχόταν από τη δική μου οικογένεια  από κυρίως ισπανικά , είτε παραδοσιακά που είχαν , είτε ισπανικά κυρίως της λατινικής Αμερικής .

Θυμάστε κανένα ;

Πολλά . Εγώ , θυμάμαι ένα τραγούδι που μου το έλεγε η μαμά μου στα ισπανικά  , που μπορώ να σας το πω, και μετά τα διάφορα που ακούγαμε  στους δίσκους που είχαμε και στα πικάπ που φέρναμε . Τους παραγουάιος, από τη Ισπανία τραγουδιστές,   ο Χοσελίτο , διάφορα  και είχαμε τέτοια ευρωπαϊκά ακούσματα  και σαν μικρό παιδί δεν είχα ακούσματα της δημοτικής μουσικής  ή αυτά που μάθαμε στο σχολείο να χορεύουμε δηλ το τσάμικο , τον καλαματιανό.  Αυτά τα έμαθα μεγαλύτερος. Μικρός λοιπόν , αυτή η παράδοση κρατιόταν στο σπίτι  ευρωπαικό και ισπανικό – λατινοαμερικάνικο τραγούδι . Είχε λοιπόν ένα τραγούδι που το έλεγε  ο παππούς μου στη γιαγιά μου , στα ισπανικά .   και λίγο την κορόιδευε  ότι ήθελε ωραία πράγματα.  Το ήξερε λοιπόν και η μαμά μου και μου το τραγουδούσε όταν ήμουν πολύ μικρός . Αυτό δεν το ξέρει ούτε η γυναίκα μου και είναι μια πολύ καλή ευκαιρία  να το ακούσει τώρα.  Έλεγε λοιπόν “ Mademoiselle Marika, quiere carosika , carosika pani kaskaval .Le dise  a la pisina , que pare la cusina y cumieron pani kaskaval.” Είναι σεφαραδίτικο . η δική μας η παράδοση , όσον αφορά τα ισπανικά, κρατήθηκε  από το 1492 μέχρι σήμερα  και η γλώσσα έμεινε ας πούμε λίγο σαν την καθαρεύουσα  την ελληνική. Εξελίχθηκε δηλ. διαφορετικά απ' ότι στην Iσπανία , όπως συμβαίνει και σήμερα με τα ποντιακά , ας πούμε . Μοιάζει περισσότερο με τα ισπανικά της λατινικής Aμερικής , γιατί και εκεί πήγαν Ισπανοί , κρατήσαν τα idiomas  όπως τα είχαν  και στην Iσπανία εξελίχθηκε λίγο διαφορετικά.  Γι αυτό το λόγο τους καταλαβαίνω και με καταλαβαίνουν, απλώς είναι θέμα προσαρμογής. Όταν πάω στην Iσπανία  μερικές λέξεις που τις λένε διαφορετικά, καταλαβαίνω το νόημα    ( 6.58)

Τι νιώθετε όταν τραγουδάτε αυτά τα τραγούδια;

Τα παιδικά χρόνια. Γι αυτό μου αρέσει πολύ αυτή η ισπανική  μουσική και της  λατινικής Aμερικής  .  Μικρός  είχα πάει , ακόμη  υπήρχε θερινό θέατρο  στο Λευκό πύργο,  και εκεί ερχόταν η Σαριτα Mοντιελ , παλιά τραγουδίστρια από την Iσπανία,  τρέχαν όλοι οι Εβραίοι  γιατί τραγουδούσε τραγούδια που και τα ξέραν , αλλά ξέραν και τη γλώσσα  και είχαν έτσι μια επαφή με αυτά που  είχαν πριν  και μετά αυτά σιγά σιγά φύγαν. Και ερχόταν  ένας μικρός τραγουδιστής που λεγόταν  Χοσελιτο  ο οποίος τραγουδούσε νεανικά τραγούδια . (8.00) Οφείλω να πω ότι ήταν μουσικόφιλη η οικογένεια μου.  είχαμε πιάνο , αυτό εδώ , το οποίο είχε πολύ μεγάλη ιστορία και η μητέρα μου έπαιζε πιάνο. Είναι αγορασμένο από τη Βιέννη το 1924, ο οποίος πήγε στη Βιέννη ν' αγοράσει πιάνο για τη θεία μου. Ήταν μια καλή οικογένεια, σχετικά επιφανής, πήγε λοιπόν στη Βιέννη , το αγόρασε και έβαλε την υπογραφή του μέσα για να μην του το αλλάξουν όταν το στείλουν  και μέσα υπάρχει ακόμη η υπογραφή του.  Και σώθηκε από τον πόλεμο. Γιατί ο παππούς μου ήταν διορατικός  και όταν οι Γερμανοί άρχισαν να κατάσχουν όλα  τα πιάνα, τα ραδιόφωνα κλπ  ο παππούς μου το αντιλήφθηκε και το έστειλε σε χριστιανικό σπίτι, το φυγάδευσε λοιπόν και όταν γυρίσαν του το επέστρεψαν. Ενώ ο πατέρας μου, που είχαν και αυτοί πιάνο, γιατί η θεία μου που είχε πάρει και δίπλωμα  από το Ωδείο , και μάλιστα πιάνο γερμανικό Simmel, πάρα πολύ καλή μάρκα, υπάρχει και σήμερα, τους το πήραν οι Γερμανοί, το κατέσχεσαν.

Άρα λοιπόν υπήρχε πιάνο  και στο σπίτι του πατέρα μου , που δεν ήταν παντρεμένοι τότε , εννοείται,  ήταν πολλοί μικροί, και στο σπίτι της μητέρας μου . Υπήρχαν λοιπόν μουσικά ακούσματα   και από τα πικάπ και από το να παίξει πιάνο η μητέρα μου .

Να ξαναρωτήσω , τι νιώθετε όταν τραγουδάτε , αυτά τα συγκεκριμένα ;

 Νιώθω τη σύνδεση μου με το παρελθόν  και όντας στη χορωδία της εβραϊκής κοινότητας , που ιδρύθηκε το 1996,  και ήμουνα από τους πρώτους που πήγα  και πέρασα την οντισιόν , μάθαμε και πολλά άλλα που δεν ήξερα  και πραγματικά έχουμε κάνει μια  παραδοσιακή τέτοια χορωδία με τα δικά μας  τα παλιά . ( 11.00)

Θέλετε να μας πείτε με ποιο τραγούδι ερωτευθήκατε;

Μ άρεσε πάρα πολύ και με το που το άκουγα σηκωνόμουν  και το τραγούδαγα στη γυναίκα μου , αυτό του Χατζηδάκη  : « είσαι ένα περιστέρι…»  ίσως γιατί έτσι την έβλεπα . τώρα έγινε μια περιστέρα . μεγαλώσαμε πια.

Σημαντικά γεγονότα .

Το πρώτο είναι : Όταν ακούω αυτά τα παλιά , τα λάτιν  από τους παραγουανός , από το Μέξικο κπλ , τα χαίρομαι πάρα πολύ γιατί θυμάμαι τα κλαμπ , τον δίσκο που τον ακούγαμε  στο σαλόνι του σπιτιού ή στην τραπεζαρία κλεινόσουν γιατί το χειμώνα έκανε κρύο στη μονοκατοικία .

Το δεύτερο είναι : μ αρέσουν πάρα πολύ τα παλιά ελληνικά τραγούδια  του στυλ « άστα τα μαλλάκια σου….» , Αττίκ.  Γιατί ο θείος μου , Μέγας το όνομα του είχε το ξενοδοχείο Κοσμοπολιτ, είχε το κτήμα , ένα σπίτι στο Πανόραμα  στο οποίο πηγαίναμε Σ.Κ . για να παίξουμε . Παίρναμε το αυτοκίνητο  και πηγαίναμε , η οικογένεια , εκδρομή .  Και ακούγανε εκεί αυτά που ακούγαμε και στο σπίτι , αλλά πιο πολύ  ακούγαμε αυτά τα παλιά ελληνικά τραγούδια , γιατί ο Θείος μου ήταν Χριστιανός. Σ' αυτή τη γενιά του μπαμπά μου άκουγαν αυτά τα τραγούδια κ έτσι τα αγάπησα κι εγώ . Εποχή 1965, 67 , 70 

Ποιο τραγούδι δεν θα θέλατε ποτέ να ξανακούσετε ;

Δεν είναι κάποιο που το συνδέω με μια κακή ανάμνηση, είναι απλά θέμα γούστου. Όταν ακούω έξω αυτές τις κρητικές μαντινάδες , οι οποίες μ αρέσουν στο ξεκίνημα  αλλά μετά το βρίσκω μονότονο.  Με κουράζει , οπότε κάποια στιγμή βγαίνω έξω , παίρνω μια ανάσα και ξαναγυρνάω . (15.52)

Το πρωί σου έρχεται διάθεση να τραγουδήσεις κ ποιο τραγούδι θα έλεγες;

Όπου πάω με κυνηγάει η μουσική . Πάω να πλυθώ, έχω το τρανζιστοράκι , στη συνέχεια πάω στην κουζίνα να φάω θα παίξει εκεί η μουσική  . Ακούω λοιπόν παθητικά . Όταν όμως θα πει κανένα παλιό ή θα πει κοπιώ του Χιώτη, που τρελαίνομαι μ' αυτά   ή θα πει το «Περιστέρι», όπου και νόμε αρχίζω να τραγουδάω .  ( 16.5) 

Όταν είναι δηλ. τα τραγούδια που μ αρέσουν ,δηλ.  του Χατζηδάκη , του Θεοδωράκη , τώρα μου την έχει δώσει του Θεοδωράκη « Οι χαρταετοί», άμα το ακούσω , άμα το βάλουν το πρωινό ,  το έχω κάνει το γλέντι . Γιατί η μουσική με φτιάχνει, δε θέλω αλκοόλ. Όταν βγαίνουμε, μου λένε δεν θα πιεις ; Άμα είναι η μουσική που μ αρέσει , αν πιω κιόλας, είμαι για δέσιμο. 

Άρα η μουσική είναι συνυφασμένη με χαρά ;

 Πάρα πολύ

Με λύπη; υπάρχει κάποιο τραγούδι που σας έκανε να κλάψετε ;

Ναι , υπάρχει. Τι ωραίες ερωτήσεις μου κάνετε! Μου τα βγάζετε όλα από μέσα μου .

Είναι ένα τραγούδι ισπανικό , που λέγεται  « La mama» και το τραγουδάει και ο Ανζαβούρ. (Σημείωση Γιούλης: Το έχει πει στα ελληνικά ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου) Μιλάει για τη μητέρα που πεθαίνει  και είναι η οικογένεια γύρω . Το ξέρω, το έχω παίξει και στο πιάνο. Και μ άρεζε πάρα πολύ , γιατί καταλάβαινα και τα λόγια. Και είναι και πολύ συγκινητικό γιατί περιγράφει και σου κάνει εικόνα, γιατί είναι όλοι γύρω  και η μητέρα παθαίνει και είναι όλοι γύρω κλπ και αυτό πραγματικά με στεναχωρεί . Η μητέρα μου , δόξα το Θεό , ζει , είναι 85 χρονών , αλλά μου κάνει αυτή την εικόνα, η μητέρα είναι για όλους μας μια .Και μιλάει για το θάνατο της μητέρας και χτυπάει φλέβα.

Ποιο τραγούδι θα τραγουδάγατε αν τελείωναν τα λεφτά σας; 

Για να βγάλω άλλα λεφτά; Και αυτό το ‘έχω σκεφτεί. Αλλά τι τραγούδια θα έλεγα; Ανάλογα με το που θα βρεθώ. Αν βρεθώ χωρίς τίποτα στην Ελλάδα, θα πω όλα αυτά τα παλιά ελληνικά , Χατζηδάκη , Θεοδωράκη , λες και ήταν χθες , Αττίκ  και όλα αυτά.

Αν βρεθώ στο Ισραήλ χωρίς λεφτά, εκεί θα πω πάλι κάποια τέτοια, αλλά   θα πω και κάποια πιο σύγχρονα, Νταλάρα , Γλυκερία , τα οποία τα ξέρουν  και σίγουρα θα μου έριχναν λεφτά .

Και εκεί ελληνικά;

Τα αγαπάνε πάρα πολύ. Εσείς ίσως δεν θα το ξέρετε . Τι Νταλάρας , τι Γλυκερία , τι Αλεξίου , τι Πρωτοψάλτη  ! Εκεί πάνε και κάνουν λεφτά και καλά κάνουν, γεμίζουν τα θέατρα . Και ο Ρέμος τώρα άρχισε , όλοι. Τα αγαπάνε, γιατί είμαστε ανατολή .

 Και οι χοροί σας έχουνε κάτι , πιανόσαστε σε κύκλο…

Και τα τραγούδια αυτά είναι λιγότερο βαριά από τα Τουρκικά , τον αμανέ, και ταιριάζουν πάρα πολύ .

Κι αν βρισκόσουν στην Ισπανία ;

Τα σύγχρονα ισπανικά δεν τα ξέρω, δεν ξέρω αν θα μπορούσα αυτά τα παλιά… και επίσης στο Ισραήλ θα τραγουδούσα όλα αυτά που έχω μάθει στη χορωδία , τα σεφαραδίτικα  που τα ξέρουν πολλοί . Τα έχει πει και ο Νταλάρας …

Μετανιώνετε για κάποιο τραγούδι που δεν είπατε ποτέ και θα θέλατε ;  (21.00)

Δεν έχω μετανιώσει  και θα σας πω το γιατί. Αν πάμε και στα πιο μοντέρνα και τα πιο σύγχρονα επειδή κατάλαβα ότι τραγουδάω σχετικά καλά, ακούγοντας από τους άλλους , μέχρι και στο γάμο της κόρης μου τραγούδησα, πήρα το μικρόφωνο κ τραγούδησα . Το τι χειροκροτήματα πήρα, όπου πάμε, γιατί βγαίνουμε κ πολύ και ακούμε μουσική και ξένα και ελληνικά, σε μέρη που ταιριάζουν στη δική μας ηλικία, οπότε επειδή λίγο πολύ μας έχουν μάθει, την παρέα και ξέρουν ότι εγώ κάνω λίγο κέφι , θεατροτραγουδώ λίγο , με φωνάζουν πάνω . Έλα Ηλία ..  οπότε τραγούδια που δεν έχω τραγουδήσει , μου έχει δοθεί ευκαιρία να τα τραγουδώ εκεί. Του Πλέσσα , ωραιότατα τραγούδια . «Ένας ουρανός μ αστέρια»  , «Η πρώτη μας νύχτα»  και άλλα τέτοια , αρα καλύπτομαι από εκεί. Και ο Μακεδόνας που λέει «Το ποδήλατο μου» , με είδατε με το ποδήλατο…. Τόχω μάθει και το λέω .

Στην κόρη , ποιο τραγούδι θα της αφιέρωνες ;

«Η πρώτη μας νύχτα». Αυτό και της αφιέρωσα στο γάμο της . την ώρα της παντριάς , κλαίγανε . Δεν είναι για να κλαις στο γάμο, αλλά όλοι συγκινήθηκαν.  Το ζευγάρι , θα χόρευαν κάποιο που μάθαν, γιατί ο γαμπρός είναι από το Βέλγιο, κάναμε εδώ το γάμο, δεν χρειάστηκε , άρχισαν να χορεύουν μ αυτό .  Σαν να ήταν η πρώτη τους νύχτα, ταίριαζε δηλ. με το γάμο.

Στα παιδιά σας τραγουδούσατε όταν ήταν μικρά ;

 Τραγουδούσαμε αστεία , παιδικά . κλπ αλλά όχι πάρα πάρα πολύ .

Ποιο τραγούδι θα αφιέρωνες στη γυναίκα σου , τώρα;

« Τα μάτια, τα δικά σου τα μάτια» , αυτά ερωτεύτηκα . που έχουν τόση γλύκα … Είναι μάτια , 45 ιντσών τηλεόραση .

Εσύ , τι θα του αφιέρωνες;

Το «Δε ζώ χωρίς εσένα , ούτε λεπτό,  αγάπη μου της μοίρας , ήταν γραφτό » .

Το αγαπημένο σου τραγούδι , τι χρώμα έχει ;

Το γαλάζιο τα ουρανού με το γαλάζιο της θάλασσας . Εκεί που το βλέπεις όταν πας σ αυτά τα ωραία τα νησιά , τις Κυκλάδες που δεν είναι όμορφα,  γιατί είναι βραχώδη. Κάθεσαι εκεί ψηλά στο βράχο και βλέπεις αυτό το χρώμα , τον ουρανό και τη θάλασσα  και χάνεται το μάτι σου . Νομίζω εκεί ενώνεσαι με το θεό  και εκεί είναι και τα τραγούδια , εκεί τα βάζω , αυτό το γαλάζιο του Αιγαίου .

Άρωμα, τι άρωμα έχει ;

Με τις μυρωδιές έχω μια τρέλα . Πρώτα με τη μύτη εγώ ερωτεύτηκα .

Ποια μυρωδιά σας έρχεται στο νου όταν τραγουδάτε αγαπημένο τραγούδι;   (26.48)

Όταν είναι κάποιο τραγούδι από τα παιδικά μου χρόνια  μούρχονται οι μυρωδιές από το νηπιαγωγείο που πήγαινα, το εβραϊκό. Προχθές μπήκα στο ασανσέρ και κάτι μου ήρθε και θυμήθηκα τη μυρωδιά από το ταξί που μας πήγαινε τότε στο σχολείο . έχει μείνει και μνήμη όσφρησης .

Γεύση ;

Τα καλύπτει όλα η σοκολάτα , γιατί μου αρέσει πάρα πολύ . Δεν έχω κατι ιδιαίτερο .

Ένα τραγούδι που θάθελες να σου αφιερώσουν .

Αυτό που εγώ αφιερώνω εκεί που πάμε και τραγουδάω είναι «Θα ζήσω ελεύθερο πουλί» που το έγραψε ο Ζακ Ιακωβίνος. Σε κάποιες φάσεις μάλιστα,  βγάζω και κάποιες σφυριχτούς …

Και το ίδιο θα θέλατε να σας αφιερώσουν ;

Κάτι από τα νιάτα , κάτι από νέο Κύμα .. « θα διώξω τασύννεφα , θα γίνω αστέρι» , Αρλέτα .

Όταν ονειρεύεσαι , ζωντανά , με ποιο τραγούδι συνδέεται το όνειρο ;

Είναι συνδυασμός , αυτό που θα ήθελα να γίνω , να τελειοποιηθώ  και δεν έγινα , σε  συνδυασμό με τα ακούσματα που είχα από μικρός . Εκείνο το τραγούδι που λέει «Και τι κουτί , κουτί και τι κουτά …» που μου αρέσει πάρα πολύ . Και επειδή έχει πάρα πολλές νότες , αυτό ονειρεύομαι ότι κάθομαι στο πιάνο  και  το παίζω τέλεια , ενώ τα χέρια μου δεν πετάνε, γιατί έκανα λίγο πιάνο στο ωδείο και μετά συνέχισα ερασιτεχνικά , αλλά να καθίσω να παίξω και να λένε : μα τι ωραία που παίζει, γιατί είναι και ένα δύσκολο με πολλές νότες … αυτό, στο ξύπνιο μου όταν ονειρεύομαι .  Γιατί όταν ονειρεύομαι στον ύπνο μου , παίζω και κανένα άλλο και αυτό το παίζω τέλεια  και λέω; Να βρω Ηλία , άφησε τον εαυτό σου ελεύθερο, κοίτα ότι τα παίζεις τέλεια . Κι επειδή έκανα πιάνο θαυμάζω αυτούς που παίζουν πολύ ωραία. 

Μ ένα τραγούδι δώσε μας το στίγμα του σήμερα , των 60 χρόνων σου  ( 33.00 )

Δυο.

Το ένα που μύρεται αυθόρμητα ; «Πώς καταντήσαμε λοχία» , μ όλα αυτά που ζούμε εμείς , εσείς κλπ  , αλλά επειδή είμαι φύσει αισιόδοξος «Στο λευκό τον Πύργο πήρα τα φιλιά της …» του Ζαμπέτα .

Αφιέρωση

“Adios, querida”